क्रिस्टियानो रोनाल्डोका पुराना प्रतिद्वन्द्वी लियोनेल मेस्सीले एक महिनाभन्दा कम समयअघि अर्जेन्टिना छोड्दा पूरै देशले उनको प्रशंसा गरेको थियो।
तर पोर्चुगलका महान् खेलाडी रोनाल्डोको अन्तर्राष्ट्रिय करिअर भने फरक ढंगले अन्त्य भएको छ। र, यस्तो हुने संकेत पहिलेदेखि नै देखिएको थियो।
४१ वर्षीय रोनाल्डोले २३ वर्ष लामो अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल करिअरबाट सन्न्यास लिने घोषणा गरेका छन्। तर उनको यो निर्णय राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षक जोर्गे जेसुससँगको विवादपछि आएको हो। उक्त विवाद ३० दिनको प्रतिबन्ध र २५५ युरो जरिवानासहित टुंगिएको थियो। प्रतिबन्धको अवधि भने उनले यसअघि नै पूरा गरिसकेका थिए।
टोलीको प्रशिक्षण शिविर छाडेर अनुमति बिना घर फर्किएपछि पोर्चुगिज स्ट्राइकरमाथि उक्त कारबाही गरिएको थियो। प्रशिक्षक जेसुसले उनलाई एक खेलमा बेन्चमा राखेका थिए भने अर्को खेलमा पनि सुरुआती टोलीमा नराख्ने संकेत गरेका थिए। त्यसपछि रोनाल्डो घर फर्किएका थिए।
त्यसो भए के यो उनको अर्को एउटा आवेगपूर्ण प्रतिक्रिया मात्र हो? केही हदसम्म हो। प्रशिक्षकले टोलीमा उनको भूमिकामाथि प्रश्न उठाउँदा उनले विगतमा जस्तै प्रतिक्रिया दिएका हुन्। तर उनलाई केवल आवेगमा निर्णय लिने खेलाडीका रूपमा चित्रण गर्दा वर्षौँको अवधिमा उनले आफूलाई कसरी परिवर्तन र अनुकूलन गर्दै लगे भन्ने पक्ष ओझेलमा पर्न सक्छ।
उनले पछिल्लो पटक गत सेप्टेम्बर २४ मा वेल्सविरुद्ध खेलेका थिए। रोनाल्डोले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करिअर २३४ खेलमा १४६ गोल गर्दै टुंग्याएका छन्।
रोनाल्डोको सन्न्यासपछि पोर्चुगलमा उनलाई धन्यवाद दिँदै सन्देश फैलिएको छ। उनलाई विश्वव्यापी राजदूत र लाखौँ मानिसका लागि प्रेरणाको स्रोतका रूपमा सम्मान गरिएको छ। यद्यपि, उनको अन्तर्राष्ट्रिय करिअर अन्त्य भएको तरिकाले केही तिक्तता भने छाडेको छ।
के रोनाल्डो आगामी खेलका लागि घोषित हुने टोलीमा समावेश हुने थिए? सम्भवतः हुन्थे। किनकि प्रशिक्षक जेसुसले टोलीमा फर्किने ढोका खुला रहेको र निर्णय रोनाल्डोकै हातमा रहेको बताएका थिए। तर एउटा कुरा स्पष्ट थियो—अब उनी टोलीको सुरुआती ११ खेलाडीमा स्वतः पर्ने अवस्थामा थिएनन्। क्रिस्टियानोले भने आफ्नो स्थानमाथि प्रश्न उठाइएको कुरा सहज रूपमा स्वीकार गर्ने गरेका छैनन्।
त्यसो भए के यो उनको अर्को एउटा आवेगपूर्ण प्रतिक्रिया मात्र हो? केही हदसम्म हो। प्रशिक्षकले टोलीमा उनको भूमिकामाथि प्रश्न उठाउँदा उनले विगतमा जस्तै प्रतिक्रिया दिएका हुन्। तर उनलाई केवल आवेगमा निर्णय लिने खेलाडीका रूपमा चित्रण गर्दा वर्षौँको अवधिमा उनले आफूलाई कसरी परिवर्तन र अनुकूलन गर्दै लगे भन्ने पक्ष ओझेलमा पर्न सक्छ।
पोर्चुगलको राष्ट्रिय टोलीको प्रशिक्षक बनेका प्रायः सबै प्रशिक्षकसँग रोनाल्डोको सम्बन्धमा यस्तै उतारचढाव देखिएको छ। उनीहरूबीच विवाद पनि भए, तर प्रशिक्षक र सहकर्मीहरूसँगको सहकार्य र आत्मीय सम्बन्ध पनि उत्तिकै रह्यो। यी सबै पक्षले उनको अन्तर्राष्ट्रिय करिअर यसरी अन्त्य हुनुको पृष्ठभूमि बुझ्न मद्दत गर्छन्।
युवा अवस्थामा रोनाल्डो पहिलो पटक पोर्चुगलको राष्ट्रिय टोलीमा आबद्ध हुँदा उनको पहिरन र व्यवहार निकै फरक थियो। उनी बेसबल क्याप उल्टो लगाएर, ठूला सनग्लास र चर्को आवाजमा गीत बज्ने हेडफोन लगाएर प्रशिक्षण शिविरमा पुग्थे। उनको हेडफोनको आवाज टाढैबाट पनि सुनिन्थ्यो।
लुइस फिगो र रुई कोस्टाजस्ता वरिष्ठ खेलाडीहरूसँग खाना खाँदासमेत उनी आफ्नो क्याप खोल्न मान्दैनथे। तत्कालीन प्रशिक्षक लुइज फिलिप स्कोलारीले रोनाल्डोमा असाधारण प्रतिभा देखेका थिए, तर उनी अपरिपक्व र देखावटी व्यवहारमा बढी केन्द्रित रहेको ठानेका थिए। स्कोलारीले उनलाई सार्वजनिक रूपमै गाली गरे। त्यसपछि एकान्तमा बोलाएर व्यवहार परिवर्तन गर्न सके कुनै दिन पोर्चुगलको कप्तान बन्ने बताएका थिए।
रोनाल्डोको पहिलो ठूलो निराशा चाँडै आयो, त्यो पनि आफ्नै देशमा। १९ वर्षको उमेरमा उनले सन् २००४ को युरोकपको फाइनल लिस्बनस्थित एस्टाडियो दा लुजमा खेलेका थिए। पूरै देशले उपाधि आफ्नो हातमा परिसकेको विश्वास गरिरहेको थियो।
तर ग्रीसका एन्जेलोस खारिस्तेयासले गरेको एकमात्र हेडर गोल नै पोर्चुगललाई स्तब्ध पार्न पर्याप्त भयो। अप्रत्याशित रूपमा ग्रीसले उपाधि जित्यो। खेल सकिने अन्तिम सिट्ठी बज्दा रोनाल्डो आफ्ना आँसु रोक्न सकेनन्। आफ्नै मैदानमा एक्लै रोइरहेको किशोर रोनाल्डोको तस्बिर विश्वभर फैलियो।
फाइनल खेलको दबाब र त्यसको पीडा बुझ्ने यो उनको निकै कठिन अनुभव थियो। यही हारले उनमा एउटा यस्तो भोक जगायो, जुन त्यसपछि कहिल्यै पूर्ण रूपमा हराएन।
त्यतिबेला जर्सी नम्बर ७ लुइस फिगोको स्वामित्वमा थियो। त्यसैले रोनाल्डोले १७ नम्बरको जर्सी लगाउनुपरेको थियो। फिगोले उनलाई टोलीमा घुलमिल हुन सहयोग गरे पनि सहज बाटो भने दिएनन्। सन् २००६ मा फिगोले राष्ट्रिय टोलीबाट बिदा लिएपछि ७ नम्बरको जर्सी र टोलीको नेतृत्व रोनाल्डोको हातमा आयो।
सन् २००५ को सेप्टेम्बरमा रुसविरुद्धको छनोट खेलअघि प्रशिक्षक स्कोलारी र फिगो रोनाल्डोको कोठामा पुगे। उनीहरूले उनका बुबाको निधन भएको खबर सुनाए। स्कोलारीले उनलाई घर फर्कने व्यवस्था मिलाइदिने प्रस्ताव गरे। तर रोनाल्डोले खेल्ने निर्णय गरे। उनले सहकर्मीहरूलाई सामान्य व्यवहार गर्न आग्रह गरे र ड्रेसिङ रुममा बलसँग विभिन्न कला देखाउँदै समय बिताए।
मद्यपानको लतमा रहेका आफ्ना बुबाको निधनको खबर अपेक्षित भए पनि रोनाल्डोका लागि त्यो अत्यन्तै पीडादायी थियो। त्यसलाई सामना गर्ने उनको आफ्नै तरिका थियो। पछि उनले स्कोलारीलाई ‘बुबा’ भनेर सम्बोधन गरे। यसरी राष्ट्रिय टोली उनको जीवनलाई सम्हालेर राख्ने एउटा महत्त्वपूर्ण आधार बनेको थियो।
तर कार्लोस क्विरोजसँगको सम्बन्ध भने बिग्रियो। सन् २०१० को विश्वकपमा स्पेनसँग पराजित हुँदै पोर्चुगल बाहिरिएपछि कमजोर प्रदर्शनबारे सोधिएको प्रश्नमा रोनाल्डोले पत्रकारहरूलाई प्रशिक्षकलाई सोध्न भनेका थिए।
टोलीभित्र उनको प्रभाव यति धेरै बढिसकेको थियो कि त्यसले दैनिक कार्यतालिका र अभ्यासका बानीसमेत परिवर्तन गर्न थालेको थियो। यही कारण प्रशिक्षक क्विरोजले आफूलाई कमजोर बनाइएको महसुस गरेका थिए।
पेरिसमा भएको फाइनल खेलमा चोटका कारण मैदान छाड्दा उनी आँसुमा डुबेका थिए। उक्त प्रतियोगितामा उनको प्रदर्शन उत्कृष्ट थिएन। मांसपेशीसम्बन्धी समस्याले गर्दा उनले आफ्नो क्षमताअनुसार खेल्न सकेका थिएनन्।
पोर्चुगलले रोनाल्डोलाई कसरी हेर्छ भन्ने बुझ्न समाजशास्त्री जोआओ नुनो कोएल्होको विश्लेषण निकै महत्त्वपूर्ण छ। उनका अनुसार राष्ट्रिय फुटबल टोली पोर्चुगिज राष्ट्रिय पहिचान र अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा आफ्नो उपस्थिति स्थापित गर्ने देशको चाहनाको प्रतीक बनेको थियो।
आर्थिक कठिनाइ र आत्मविश्वासको संकटबाट गुज्रिरहेका वर्षहरूमा विदेशमा प्रशंसा पाउने राष्ट्रिय फुटबल टोलीको महत्त्व खेलकुदमा मात्र सीमित थिएन।
रोनाल्डो यही राष्ट्रिय आकांक्षाको केन्द्रमा थिए। तर उनीप्रति पोर्चुगिज जनताका भावना भने मिश्रित थिए। केहीले उनको व्यक्तिवादी स्वभाव र अहंकारमाथि प्रश्न उठाउँथे। उनको व्यक्तित्वमा सबैले आफूलाई प्रतिबिम्बित भएको महसुस गर्दैनथे।
कोएल्होका अनुसार समय बित्दै जाँदा रोनाल्डोको आलोचना गर्न झन् कठिन हुँदै गयो। देश उनलाई लिएर गर्व गर्न चाहन्थ्यो, तर कतिपय अवस्थामा उनको व्यवहारले असहज पनि महसुस गर्थ्यो।
पोर्चुगलका पूर्व अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी जोर्गे आन्द्रादेले मलाई बताएअनुसार केही समर्थकहरू फिगो, युसेबियो, पाउलो फुत्रे वा रुई कोस्टाजस्ता खेलाडीलाई बढी मन पराउँथे। यद्यपि, रोनाल्डो आफ्नो देशका लागि गर्वको विषय थिए।
राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय उपाधिहरू जित्दै जाँदा भने उनीप्रति रहेका शंका र असहजताहरू क्रमशः कम हुँदै गए।
सन् २०१६ मा फर्नान्डो सान्तोसको प्रशिक्षणमा रोनाल्डोमा परिवर्तन देखिन थाल्यो। उनले नानीसँगै सेन्टर फरवार्डका रूपमा खेल्न स्वीकार गरे। यसअघि उनले कुनै प्रशिक्षकको निर्देशनलाई यति सहज रूपमा आत्मसात् गरेका थिएनन्।
आइसल्यान्डसँगको पहिलो खेल बराबरीमा सकिएपछि उनले निजी रूपमा नानीलाई आफू प्रशिक्षक सान्तोसप्रति विश्वस्त रहेको बताएका थिए। त्यसपछि ड्रेसिङ रुममा पनि उनलाई वास्तविक कप्तानका रूपमा हेर्न थालियो।
अस्ट्रियाविरुद्धको खेलमा पेनाल्टी चुकाएपछि रोनाल्डोले रातभर राम्ररी निदाउन सकेनन्। भोलिपल्ट बिहान प्रशिक्षक सान्तोस उठ्दा रोनाल्डो पहिले नै जागिसकेका थिए।
मार्कुसिसस्थित प्रशिक्षण शिविरमा उनले एक समर्थकको मेगाफोन लिएर पोर्चुगलले अहिलेसम्म कुनै उपाधि नजितेको भन्दै समर्थकहरूलाई सम्बोधन गरेका थिए। उनी टोलीको नेतृत्वदायी भूमिकामा रमाउन थालेका थिए।
पेरिसमा भएको फाइनल खेलमा चोटका कारण मैदान छाड्दा उनी आँसुमा डुबेका थिए। उक्त प्रतियोगितामा उनको प्रदर्शन उत्कृष्ट थिएन। मांसपेशीसम्बन्धी समस्याले गर्दा उनले आफ्नो क्षमताअनुसार खेल्न सकेका थिएनन्।
रोनाल्डो मैदानबाट बाहिरिएपछि नानीले कप्तानको आर्मब्यान्ड सम्हाले। तर मध्यान्तरमा रोनाल्डोले आफूलाई सम्हाल्दै सहकर्मीहरूलाई हौसला दिए। अतिरिक्त समय सुरु हुनुअघि लंगडाउँदै हिँडिरहेका उनले एडरलाई गोल गर्ने बताएका थिए।
अन्ततः एडरले गोल गरे।
तर रोनाल्डोको पुरानो स्वभाव भने पूर्ण रूपमा हराएको थिएन। अतिरिक्त समयमा उनी प्राविधिक क्षेत्रभित्र उभिएर खेलाडीहरूलाई निर्देशन दिइरहेका थिए। चौथो अफिसियलले उनलाई त्यहाँबाट फर्कन निर्देशन दिए। मैले कुराकानी गरेका अन्य प्रशिक्षकहरूले पनि उनको यस्तो व्यवहारलाई आवश्यकताभन्दा बढी हस्तक्षेपका रूपमा लिएका थिए।
हरेक नतिजामा आफ्नो प्रभाव राख्न खोज्नु उनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति थियो। तर यही स्वभावका कारण आफ्नो सीमितता स्वीकार गर्न उनलाई कठिन हुने गरेको थियो।
सन् २००३ मा रोनाल्डोले राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गर्दा पोर्चुगल आफ्नो पहिलो ठूलो उपाधिको खोजीमा थियो। केही खेलाडीले एउटा युगको प्रतिनिधित्व गर्छन् भने केहीले राष्ट्रिय टोलीलाई सधैँका लागि परिवर्तन गरिदिन्छन्। रोनाल्डो दोस्रो समूहका खेलाडी हुन्।
सन् २०१६ को जुलाईमा भएको त्यो ऐतिहासिक रातले पोर्चुगललाई पहिलो पटक युरोपियन च्याम्पियन बनायो।
त्यसको तीन वर्षपछि उनले स्विट्जरल्यान्डविरुद्ध ह्याट्रिक गर्दै पोर्चुगललाई पहिलो पटक नेसन्स लिगको फाइनलमा पुर्याए। पोर्चुगलले उक्त उपाधि पनि जित्यो। सन् २०२५ मा उनले दोस्रो पटक नेसन्स लिगको उपाधि उचाले। त्यतिबेला उनको उमेरमा अधिकांश खेलाडीले फुटबलबाट सन्न्यास लिइसकेका हुन्छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा राष्ट्रिय टोलीका लागि उनीभन्दा बढी गोल कसैले गरेको छैन। पोर्चुगलको जर्सी लगाएर उनीभन्दा बढी खेल्ने खेलाडी पनि अहिलेसम्म छैनन्।
रोनाल्डोको प्रभावमा पोर्चुगल केवल प्रतिभाशाली खेलाडीहरूको टोलीमा सीमित रहेन। बरु हरेक प्रतियोगितामा उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने आत्मविश्वास भएको टोली बन्यो। उनको नेतृत्वमा रहेको ड्रेसिङ रुमले एउटा पुस्ताका खेलाडीलाई हुर्कायो, जहाँ खेलको स्तर र मापदण्ड निर्धारण गर्ने भूमिका रोनाल्डोकै थियो।
समाजशास्त्री कोएल्होको विश्लेषण यहाँ पनि सान्दर्भिक देखिन्छ। एउटा सानो देशले विश्वको ध्यान आफूतर्फ आकर्षित गर्ने माध्यम फेला पारेको थियो र दुई दशकसम्म रोनाल्डो त्यस देशको अनुहार बने।
सन् २०१६ पछि रोनाल्डोबारे उठ्ने प्रश्न पनि परिवर्तन भयो। उनी स्वार्थी छन् कि छैनन् भन्ने प्रश्न कम हुन थाल्यो। बरु पोर्चुगलको टोली उनीमाथि अत्यधिक निर्भर त भइरहेको छैन भन्ने बहस बढ्न थाल्यो।
सन् २०१८ को विश्वकपमा रोनाल्डोले स्पेनविरुद्ध ह्याट्रिक गरेका थिए। त्यसमा प्रमुख प्रतियोगिताहरूमा ४५ पटक फ्रिकिक प्रहार गरेपछि गरेको एक शानदार गोल पनि समावेश थियो। तर उनको उत्कृष्ट प्रदर्शनका बाबजुद पोर्चुगल अन्ततः उरुग्वेसँग पराजित हुँदै प्रतियोगिताबाट बाहिरियो।
सन् २०२६ को विश्वकपमा पोर्चुगलको कठिन प्रदर्शनपछि पनि रोनाल्डोलाई अग्रपंक्तिमा सुरुआती खेलाडीका रूपमा खेलाइएको विषयले निकै चर्चा पायो। तर तथ्यांकले भने उनको व्यक्तिगत प्रदर्शनको सबैभन्दा उत्कृष्ट समय यही अवधि रहेको देखाउँछ।
रोबर्टो मार्टिनेजको प्रशिक्षणमा उनले ३७ खेलमा २८ गोल गरेका छन्। अर्थात् प्रतिखेल औसत ०.७५६ गोल। यो फर्नान्डो सान्तोसको प्रशिक्षणकालमा रहेको ०.६२४ गोल प्रतिखेलको औसतभन्दा बढी हो।
पोर्चुगल फुटबल महासंघले रोनाल्डोको योगदानको सम्मानमा विशेष श्रद्धाञ्जली तथा सम्मान कार्यक्रम आयोजना गर्ने घोषणा गरेको छ। उनको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरको अन्त्यले समर्थकहरूलाई आफूले चाहेजस्तो उत्सव मनाउने अवसर नदिएकाले यस्तो सम्मान आवश्यक देखिएको छ।
किनकि समर्थकहरू उनीसँगै हुर्किएका मात्र होइनन् रोनाल्डोले उनीहरूलाई त्यस्ता उपलब्धि र उचाइमा पुर्याए जहाँ पुग्ने कल्पनासमेत उनीहरूले पहिले गरेका थिएनन्।
